Fizjoterapia w ostrych urazach sportowych – dlaczego pierwsze 72 godziny mają kluczowe znaczenie?

Aktywność fizyczna przynosi wiele korzyści zdrowotnych, jednak wraz ze wzrostem popularności sportu – zarówno amatorskiego, jak i wyczynowego – rośnie również liczba ostrych urazów. Skręcenia stawu skokowego, uszkodzenia więzadeł kolana, naderwania mięśni czy urazy barku należą do najczęstszych powodów zgłaszania się pacjentów do ortopedy i fizjoterapeuty.

Jeszcze kilka lat temu dominowało przekonanie, że po urazie należy przede wszystkim odpoczywać i stosować lód przez kilka dni. Obecnie współczesna medycyna sportowa pokazuje, że odpowiednio wcześnie wdrożona fizjoterapia może znacząco przyspieszyć powrót do sprawności oraz zmniejszyć ryzyko przewlekłych dolegliwości. Więcej na temat leczenia urazów można przeczytać w dziale Medycyna sportowa.

Czym jest ostry uraz sportowy?

Ostry uraz powstaje nagle – podczas treningu, meczu lub aktywności rekreacyjnej. Najczęściej dochodzi do niego wskutek przeciążenia, gwałtownej zmiany kierunku ruchu, upadku lub bezpośredniego kontaktu z przeciwnikiem.

Do najczęściej spotykanych ostrych urazów należą:

• skręcenia stawów,
• naderwania i zerwania mięśni,
• uszkodzenia więzadeł,
• zwichnięcia,
• stłuczenia,
• złamania przeciążeniowe i urazowe.

Każdy z tych urazów wymaga indywidualnej diagnostyki oraz odpowiednio dobranego postępowania. W przypadku urazów stawu skokowego warto zapoznać się również z materiałem dotyczącym skręcenia stawu skokowego.

Dlaczego szybka fizjoterapia jest tak ważna?

Współczesne wytyczne odchodzą od długotrwałego unieruchomienia. O ile nie istnieją przeciwwskazania ortopedyczne, wczesne rozpoczęcie rehabilitacji pozwala:

• ograniczyć narastanie obrzęku,
• zmniejszyć ból,
• utrzymać prawidłową ruchomość stawu,
• zapobiec osłabieniu mięśni,
• przyspieszyć proces gojenia tkanek,
• skrócić czas powrotu do aktywności sportowej.

Największe znaczenie ma pierwszych kilkadziesiąt godzin po urazie, kiedy organizm rozpoczyna intensywne procesy naprawcze.

Od RICE do PEACE & LOVE – nowoczesne podejście do leczenia urazów

Przez wiele lat standardem postępowania był schemat RICE (Rest, Ice, Compression, Elevation), czyli odpoczynek, chłodzenie, kompresja i uniesienie kończyny.

Obecnie specjaliści coraz częściej rekomendują model PEACE & LOVE, który uwzględnia aktualną wiedzę dotyczącą gojenia tkanek.

PEACE – pierwsze dni po urazie

• Protect – ochrona uszkodzonej tkanki przed nadmiernym obciążeniem.
• Elevate – uniesienie kończyny w celu ograniczenia obrzęku.
• Avoid anti-inflammatory modalities – ostrożne stosowanie leków przeciwzapalnych oraz intensywnego chłodzenia, ponieważ stan zapalny jest naturalnym elementem procesu gojenia.
• Compress – zastosowanie kompresji.
• Educate – edukacja pacjenta i zaplanowanie aktywnego leczenia.

LOVE – kolejne etapy rehabilitacji

• Load – stopniowe, kontrolowane obciążanie tkanek.
• Optimism – pozytywne nastawienie pacjenta wspiera proces zdrowienia.
• Vascularisation – odpowiednio dobrany wysiłek poprawiający ukrwienie.
• Exercise – indywidualnie dobrane ćwiczenia przywracające siłę, stabilność i funkcję.

To podejście podkreśla, że ruch – odpowiednio dawkowany – jest jednym z najważniejszych elementów leczenia.

Jak wygląda pierwsza wizyta u fizjoterapeuty?

W przypadku ostrego urazu fizjoterapeuta rozpoczyna od dokładnego wywiadu i badania funkcjonalnego. Ocenia między innymi:

• mechanizm urazu,
• zakres ruchu,
• poziom bólu,
• obecność obrzęku,
• stabilność stawu,
• siłę mięśniową.

Jeżeli istnieje podejrzenie złamania lub poważnego uszkodzenia struktur, pacjent kierowany jest na odpowiednią diagnostykę obrazową oraz konsultację ortopedyczną.

Na podstawie badania ustalany jest indywidualny plan terapii.

Jakie metody stosuje fizjoterapeuta?

Leczenie jest zawsze dostosowane do rodzaju urazu oraz etapu gojenia.

W pierwszych dniach mogą być wykorzystywane:

• terapia manualna,
• drenaż przeciwobrzękowy,
• kinesiotaping,
• odpowiednio dobrane ćwiczenia przeciwbólowe,
• nauka bezpiecznego obciążania kończyny.

W kolejnych tygodniach rehabilitacja obejmuje:

• trening siły,
• ćwiczenia stabilizacji,
• trening równowagi i propriocepcji,
• ćwiczenia funkcjonalne,
• przygotowanie do powrotu do konkretnej dyscypliny sportowej.

Coraz częściej wykorzystuje się również nowoczesne technologie, takie jak trening z biofeedbackiem, analiza ruchu czy monitoring obciążenia treningowego. Więcej o możliwościach nowoczesnej rehabilitacji można przeczytać w zakładce Rehabilitacja.

Kiedy można wrócić do sportu?

Jednym z najczęstszych błędów jest zbyt szybki powrót do treningów po ustąpieniu bólu. Brak dolegliwości nie oznacza jeszcze pełnego wygojenia tkanek.

Decyzja o powrocie do aktywności powinna opierać się na ocenie funkcjonalnej. Pacjent powinien odzyskać:

• pełny zakres ruchu,
• odpowiednią siłę mięśniową,
• stabilność stawu,
• kontrolę nerwowo-mięśniową,
• zdolność wykonywania ruchów charakterystycznych dla danej dyscypliny sportowej.

Dzięki temu znacząco zmniejsza się ryzyko ponownego urazu.

Powrót do aktywności zawsze powinien odbywać się stopniowo i pod kontrolą specjalisty. W przypadku urazów kończyny dolnej pomocne mogą być również informacje dotyczące leczenia urazów stawu skokowego i stopy.

Nie każdy uraz wymaga operacji

Wielu pacjentów obawia się, że poważniejszy uraz automatycznie oznacza konieczność leczenia operacyjnego. Tymczasem liczne skręcenia, naderwania mięśni czy nawet część uszkodzeń więzadeł może być skutecznie leczona zachowawczo przy ścisłej współpracy ortopedy i fizjoterapeuty.

Kluczowe znaczenie ma jednak szybka diagnostyka oraz rozpoczęcie właściwego leczenia. W sytuacjach wymagających konsultacji ortopedycznej warto zapoznać się również z zakresem leczenia prowadzonym przez specjalistów ortopedii.

Podsumowanie

Nowoczesna fizjoterapia odgrywa kluczową rolę już od pierwszych godzin po ostrym urazie sportowym. Wczesna diagnostyka, indywidualnie dobrany program rehabilitacji oraz współpraca fizjoterapeuty z ortopedą pozwalają nie tylko szybciej wrócić do aktywności, ale również zmniejszają ryzyko nawrotów kontuzji i przewlekłych dolegliwości.

Jeżeli po urazie pojawił się silny ból, obrzęk, ograniczenie ruchomości lub trudności z obciążaniem kończyny, nie warto zwlekać z konsultacją. Im wcześniej wdrożone zostanie odpowiednie postępowanie, tym większa szansa na pełny i bezpieczny powrót do sprawności.

Autor:
mgr Anna Madej, fizjoterapeutka
Klinika Sport-Med