Ból kolana przy schodzeniu ze schodów – najczęstsze przyczyny, objawy i znaczenie kliniczne

Ból kolana podczas schodzenia ze schodów jest częstym objawem przeciążeniowym, szczególnie w populacji osób aktywnych oraz u pacjentów z obniżoną tolerancją obciążenia kończyny dolnej.

Schodzenie po schodach generuje powtarzalne obciążenie stawu kolanowego, co w wielu przypadkach ujawnia problemy funkcjonalne, które nie są widoczne w spokojnym chodzie.

W badaniach dotyczących bólu w obrębie stawu rzepkowo-udowego podkreśla się, że objawy nasilają się w sytuacjach zwiększonego obciążenia mechanicznego, takich jak schody, przysiady czy bieganie [1][2].

Jak odczuwany jest ból?

Pacjenci najczęściej opisują:

• ból z przodu kolana lub „pod rzepką”
• narastanie bólu przy każdym stopniu schodów
• brak lub minimalne objawy podczas chodzenia po płaskim
• uczucie zmęczenia lub „ciężkości” kolana
• zmienność objawów w zależności od dnia

W PFPS opisuje się typowy wzorzec bólu zależny od obciążenia, który nie koreluje bezpośrednio ze zmianami strukturalnymi. W praktyce oznacza to, że nasilenie objawów nie musi odpowiadać stopniowi uszkodzenia tkanek [1].

Charakter bólu w czasie

Ból ma najczęściej charakter dynamiczny:

• pojawia się w trakcie schodzenia
• narasta wraz z liczbą schodów
• może ustępować po odpoczynku
• wraca przy ponownym obciążeniu

W literaturze biomechanicznej wskazuje się, że obciążenie stawu rzepkowo-udowego rośnie wraz z zakresem zgięcia kolana, co zwiększa ekspozycję struktur na stres mechaniczny [2].

To tłumaczy, dlaczego objawy pojawiają się właśnie w tej aktywności.

1. Zespół bólu rzepkowo-udowego (PFPS)

PFPS jest najczęstszą przyczyną bólu kolana przy schodzeniu ze schodów.

Pacjent zgłasza:

• ból z przodu kolana
• trudność przy schodzeniu
• dyskomfort przy długim siedzeniu
• okresowe nasilenia objawów

Crossley i wsp. opisują PFPS jako zaburzenie funkcjonalne związane z przeciążeniem stawu rzepkowo-udowego bez jednoznacznej patologii strukturalnej [1].

W badaniach Powers i wsp. wskazuje się, że zmiany w kontroli obciążenia oraz mechanice kończyny dolnej wpływają na nasilenie objawów [2].

W praktyce klinicznej oznacza to, że ból jest związany z reakcją tkanek na obciążenie, a nie z jedną konkretną zmianą strukturalną.

2. Tendinopatia ścięgna rzepki

Drugą częstą przyczyną bólu jest tendinopatia ścięgna rzepki.

Pacjent zwykle opisuje:

• punktowy ból pod rzepką
• powtarzalność bólu przy wysiłku
• nasilenie przy schodzeniu i skokach
• utrzymywanie się objawów po treningu

Cook i Purdam wskazują, że tendinopatia jest zaburzeniem adaptacji tkanki do obciążeń mechanicznych, a nie procesem zapalnym [3].

Dodatkowo van der Worp i wsp. opisują, że przeciążenia powtarzalne prowadzą do zmian w strukturze ścięgna i jego zdolności do przenoszenia sił [4].

W praktyce klinicznej ból ma charakter bardziej lokalny i przewidywalny niż w PFPS.

3. Zaburzenia kontroli ruchu

U części pacjentów ból wynika z nieprawidłowej kontroli ruchu kończyny dolnej.

Objawy:

• ból tylko przy schodzeniu
• zmienność objawów
• brak bólu przy innych aktywnościach
• uczucie niestabilności

Nakagawa i wsp. wykazali, że mechanika biodra wpływa na obciążenie stawu rzepkowo-udowego i może zwiększać objawy bólowe w kolanie. W praktyce oznacza to, że problem może wynikać z kompensacji w obrębie całej kończyny dolnej [5].

4. Wczesne zmiany przeciążeniowe

U części pacjentów ból może wynikać z wczesnych zmian przeciążeniowych chrząstki stawowej.

Objawy obejmują:

• ból przy powtarzalnym schodzeniu
• sztywność po spoczynku
• narastanie objawów w ciągu dnia

W literaturze wskazuje się, że objawy funkcjonalne mogą pojawiać się wcześniej niż zmiany strukturalne widoczne w obrazowaniu [2].

Dlaczego kolano boli akurat w czasie schodzenia ze schodów?

Schodzenie ze schodów generuje powtarzalne obciążenia stawu rzepkowo-udowego.

W badaniach biomechanicznych wskazuje się, że:

• siły w kolanie rosną wraz z zgięciem
• obciążenie jest cykliczne i powtarzalne
• wymagana jest kontrola ekscentryczna mięśni

To powoduje, że schody działają jako test funkcjonalny, który ujawnia zaburzenia tolerancji obciążenia [2].

Dlaczego odpoczynek nie rozwiązuje problemu?

Odpoczynek często prowadzi do:

• chwilowego zmniejszenia bólu
• braku adaptacji tkanek
• nawrotu objawów po powrocie do aktywności

Cook i Purdam podkreślają, że adaptacja ścięgna wymaga kontrolowanego obciążenia mechanicznego, a brak bodźca nie poprawia jego funkcji [3].

Postępowanie kliniczne

PFPS:

• stopniowana ekspozycja na schody
• trening siłowy kończyny dolnej
• poprawa tolerancji obciążenia [1][2]

Tendinopatia:

• izometria w fazie bólu
• progresja obciążeń
• kontrola reakcji bólowej [3][4]

Zaburzenia ruchu:

• trening kontroli motorycznej
• stabilizacja biodra
• korekcja wzorca ruchowego [5]

Podsumowanie

1. Ból kolana przy schodzeniu ze schodów wynika najczęściej z zespołu bólu rzepkowo-udowego, tendinopatii ścięgna rzepki lub zaburzeń kontroli ruchu.
2. Występujące objawy są zależne od obciążenia i ujawniają się w sytuacjach wymagających kontroli ekscentrycznej i stabilizacji.
3. W większości przypadków ból kolana nie wynika z ostrego uszkodzenia strukturalnego, lecz z obniżonej tolerancji tkanek na obciążenie.

Zobacz również nasz poprzedni artykuł, dotyczący bólu bocznej strony kolana, pojawiającego się np. po bieganiu lub jeździe na rowerze.

Bibliografia

1. Crossley K. M., et al. (2020). Patellofemoral pain: clinical practice guideline. British Journal of Sports Medicine.
2. Powers C. M., et al. (2021). Patellofemoral biomechanics and pain mechanisms. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy.
3. Cook J. L., Purdam C. R. (2020). Tendinopathy: load management and tissue adaptation. British Journal of Sports Medicine.
4. van der Worp H., et al. (2020). Patellar tendinopathy in athletes. Sports Medicine.
5. Nakagawa T., et al. (2021). Hip mechanics and patellofemoral joint loading. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy.