Wprowadzenie

Zarostowe zapalenie torebki stawowej barku, powszechnie określane, jako bark zamrożony (adhesive capsulitis, AC), jest jednym z najbardziej uciążliwych schorzeń narządu ruchu, charakteryzującym się bólem i ograniczeniem zakresu ruchu (ROM) zarówno czynnego, jak i biernego w stawie ramiennym. Jego częstość w populacji ogólnej ocenia się na około 2–5 %, ze znacznie częstszym występowaniem u osób z cukrzycą i zaburzeniami tarczycy oraz u kobiet w wieku średnim. Patofizjologia obejmuje mieszaninę procesów zapalnych i włóknienia prowadzących do pogrubienia torebki stawowej, ze szczególnym pogrubieniem więzadeł, w tym więzadła kruczo-ramiennego. Diagnoza opiera się głównie na badaniu klinicznym, a obraz radiologiczny zwykle nie ujawnia patologii innej niż usztywnienie stawowe, co wymaga różnicowania z innymi schorzeniami barku.

Etiologia AC nie jest w pełni poznana, ale literatura wskazuje na szereg czynników predykcyjnych. Do najważniejszych należą:

• czynniki metaboliczne – szczególnie cukrzyca typu 2, która znacząco zwiększa
  ryzyko AC i jest związana z dłuższym przebiegiem choroby oraz gorszym
  odzyskiwaniem ROM,
• zaburzenia hormonalne – np. choroby tarczycy i zaburzenia hormonalne, które mogą
  predysponować do fibrotycznych zmian w torebce stawowej,
• unieruchomienie – długotrwałe unieruchomienie kończyny po urazach czy operacjach
  predysponuje do rozwoju AC
• płeć i wiek – choroba częściej dotyka kobiety w wieku 40–60 lat.

Tradycyjny model kliniczny AC obejmuje trzy nakładające się etapy:

1. Faza bólowo-zapalna („zamrażanie”) – nasilony ból, w tym nocny, prowadzący do
   ograniczenia ruchu.
2. Faza sztywności („zamrożony”) – dominujące ograniczenie ruchomości z mniejszym
   bólem.
3. Faza regeneracyjna („odmrażanie”) – stopniowy powrót zakresu ruchu.

Całkowity przebieg choroby może trwać od kilkunastu miesięcy do ponad dwóch lat, a w części przypadków ograniczenie ROM może częściowo utrzymywać się nawet po pozornym zakończeniu aktywnego stanu chorobowego.

Rokowania w AC zależą w dużej mierze od wczesnego rozpoznania i odpowiednio ukierunkowanej rehabilitacji. Fizjoterapia jest kluczowym elementem leczenia zachowawczego, a jej cele obejmują:

• redukcję bólu i ograniczenie stanu zapalnego,
• przywracanie i utrzymanie zakresu ruchów,
• poprawę funkcji barku i jakości życia pacjenta,
• profilaktykę utrwalania nieprawidłowych wzorców ruchowych i kompensacji.

We wczesnej fazie bólu i narastającej sztywności należy unikać agresywnego rozciągania czy forsownych mobilizacji, ponieważ mogą one nasilać stan zapalny. Zalecane są:

• delikatne ćwiczenia bierne i czynno-bierne – w granicach tolerancji bólowej,
• fizykoterapia – ciepło terapeutyczne, TENS, ultradźwięki mogą wspierać zmniejszanie bólu oraz przygotować tkanki do pracy ruchowej,
• edukacja pacjenta dotycząca unikania nasilenia bólu i stopniowego zwiększania zakresu ruchu,
• krótkotrwałe iniekcje dostawowe kortykosteroidów we wczesnym stadium mogą
  poprawić tolerancję ćwiczeń.

W fazie dominującej sztywności, gdzie ból maleje, a ograniczenie ruchu utrzymuje się:

• mobilizacje stawowe prowadzone przez fizjoterapeutów (np. techniki Maitlanda, Mulligana) wykazują korzyści w poprawie ROM i funkcji,
• programy rozciągania i propriocepcji mają na celu stopniowe zwiększanie elastyczności torebki stawowej i poprawę kontroli neuromięśniowej,
• ćwiczenia funkcjonalne i terapeutyczne obejmują mobilizacje łopatkowoobojczykowe oraz kontrolę stabilizacji barku.

Badania kliniczne wskazują, że skuteczna rehabilitacja w tej fazie może znacząco poprawić zarówno ROM, jak i funkcję pacjenta. W fazie „odmrażania” terapia powinna być intensywniejsza, ze stopniowym zwiększaniem zakresu ćwiczeń rozciągających i siłowych. Nacisk kładzie się na wzorce funkcjonalne, wzmocnienie mięśni wokół obręczy barkowej i normalizację mechaniki całego stawu ramiennego. Pacjent w tej fazie zwykle najlepiej reaguje na programy terapii ruchowej i progresywne ćwiczenia oporowe.

Współczesne badania sugerują, że większość pacjentów reaguje pozytywnie na leczenie zachowawcze, a objawy bólowe znacznie się zmniejszają w ciągu pierwszych miesięcy terapii, jednak:

• uczęści pacjentów pełen ROM może nie zostać odzyskany bez długotrwałej rehabilitacji,
• osoby z cukrzycą często mają dłuższy przebieg choroby i gorsze wyniki funkcjonalne,
• ścisłe przestrzeganie programu rehabilitacji jest jednym z najsilniejszych warunków poprawy,
• ponadto badania retrospektywne wykazały, że leczenie zachowawcze prowadzone regularnie poprawia zarówno ból, jak i ROM w perspektywie miesięcy do roku bez konieczności zabiegów inwazyjnych.

Źródła:
1. Achilova F, Daher M, Nassar JE, Daniels AH, Abboud JA. Frozen Shoulder: Diagnosis and Treatment of Adhesive Capsulitis. Am J Med. 2026 Jan.
2. Mullen JP, Hauer TM, Lau EN, Lin A. Adhesive Capsulitis of the Shoulder. Arthroscopy. 2025 Jul.
3. Nakandala P, Nanayakkara I, Wadugodapitiya S, Gawarammana I. The efficacy of physiotherapy interventions in the treatment of adhesive capsulitis: A systematic review. J Back Musculoskelet Rehabil. 2021;34(2):195-205.
4. Conservative Treatment for Frozen Shoulder Is Effective Regardless of Severity. Arthroscopy Assoc North America. 2025.

mgr Daniel Wolak, fizjoterapeuta SPORT-MED