Zapalenie przyczepu gęsiej stopki kolana (pes anserinus tendinopathy) stanowi częstą przyczynę bólu przyśrodkowej części stawu kolanowego, szczególnie u osób aktywnych fizycznie, pacjentów z nadwagą oraz zaburzeniami osi kończyny dolnej.

Najsilniejsze dowody wskazują na skuteczność progresywnego treningu obciążeniowego (szczególnie ekscentrycznego), terapii łączonej (ćwiczenia + terapia manualna) oraz wybranych metod fizykoterapii jako wsparcia leczenia przewlekłego.

Wprowadzenie

Gęsia stopka stanowi wspólny przyczep ścięgien mięśni:

• półścięgnistego (m. semitendinosus),
• smukłego (m. gracilis),
• krawieckiego (m. sartorius).

Zmiany przeciążeniowe w obrębie przyczepu prowadzą do rozwoju tendinopatii, której obraz kliniczny obejmuje:

• ból przyśrodkowej części kolana,
• tkliwość palpacyjną 2–5 cm poniżej szpary stawowej,
• nasilenie dolegliwości przy wchodzeniu i schodzeniu po schodach,
• dyskomfort przy długotrwałym siedzeniu.

Patomechanizm obejmuje zaburzenia obciążenia ścięgna, deficyty siły mięśni biodra oraz nieprawidłową kontrolę nerwowo-mięśniową.

Kogo najczęściej dotyczy ten problem?

• osób aktywnych fizycznie (bieganie, sporty zespołowe),
• osób z nadwagą,
• kobiet po 40. roku życia,
• pacjentów z koślawością kolan,
• osób z osłabieniem mięśni biodra.

1. Ćwiczenia wzmacniające (szczególnie ekscentryczne)

To obecnie podstawa leczenia. Ćwiczenia ekscentryczne polegają na kontrolowanym wydłużaniu mięśnia pod obciążeniem (np. powolne opuszczanie nogi). Badania pokazują, że:

• zmniejszają ból,
• poprawiają wytrzymałość ścięgien,
• zmniejszają ryzyko nawrotów.

Program ćwiczeń jest stopniowany – zaczyna się od małego obciążenia i zwiększa je w miarę poprawy.

2. Wzmacnianie biodra i stabilizacji miednicy

Często problem nie leży w samym kolanie. Osłabione mięśnie pośladkowe powodują, że kolano „ucieka” do środka podczas chodzenia czy biegania. To zwiększa napięcie przyczepu gęsiej stopki.

Dlatego w rehabilitacji często pojawiają się:

• ćwiczenia na mięsień pośladkowy średni,
• trening stabilizacji biodra,
• ćwiczenia równowagi.

To bardzo ważny element, który zmniejsza ryzyko nawrotów.

3. Terapia manualna

Fizjoterapeuta może zastosować:

• mobilizację tkanek miękkich,
• techniki rozluźniania mięśni,
• terapię powięziową.

Nie „leczy” to przyczyny samo w sobie, ale:

• zmniejsza napięcie,
• poprawia ruchomość,
• przyspiesza zmniejszenie bólu.

Najlepsze efekty daje połączenie terapii manualnej z ćwiczeniami.

4. Fala uderzeniowa i laser

W przewlekłych przypadkach (ból utrzymujący się kilka miesięcy) pomocne mogą być zabiegi fizykalne, takie jak:

• fala uderzeniowa,
• laser wysokoenergetyczny.

Mogą one zmniejszyć ból i pobudzić procesy regeneracyjne, jednak nie zastępują ćwiczeń - są ich uzupełnieniem.

5. Nauka prawidłowego ruchu

Czasem trzeba skorygować:

• technikę biegu,
• sposób wchodzenia po schodach,
• ustawienie stopy,
• dobór obuwia.

Małe zmiany w mechanice ruchu potrafią znacząco odciążyć przyczep.

6. Czas rehabilitacji

W zależności od stopnia zaawansowania:

• Łagodna postać: 4–6 tygodni.
• Przewlekła: 8–12 tygodni.
• Bardzo zaawansowane przypadki: nawet dłużej.

Kluczowa jest systematyczność.

Czego pacjent powinien unikać?

• całkowitego unieruchomienia,
• nagłego powrotu do intensywnego treningu,
• ćwiczeń wywołujących silny, ostry ból,
• ignorowania problemu przez miesiące.

7. Podsumowanie

Nowoczesna rehabilitacja zapalenia gęsiej stopki opiera się przede wszystkim na:

1. Progresywnym treningu obciążeniowym.
2. Wzmacnianiu biodra i poprawie stabilizacji.
3. Indywidualnie dobranym programie terapii.
4. Ewentualnym wsparciu zabiegami fizykalnymi.

W zdecydowanej większości przypadków możliwy jest pełny powrót do aktywności bez leczenia operacyjnego.

mgr Anna Madej, fizjoterapeuta SPORT-MED