Wprowadzenie

Konflikt udowo-panewkowy (FAI) jest zespołem objawów wynikających z patologicznego kontaktu pomiędzy strukturami kostnymi stawu biodrowego. Wyróżnia się typy: CAM, PINCER oraz mieszany. Długotrwałe przeciążenia mogą prowadzić do uszkodzeń obrąbka panewki i chrząstki stawowej, zwiększając ryzyko wczesnej choroby zwyrodnieniowej.

Współczesna fizjoterapia odchodzi od modelu wyłącznie strukturalnego na rzecz podejścia funkcjonalnego, uwzględniającego kontrolę ruchu, zdolność do tolerowania obciążeń oraz adaptację tkanek do wysiłku. Coraz większy nacisk kładzie się na terapię aktywną, indywidualizację programu oraz wykorzystanie technologii wspierających proces rehabilitacji.

1. Progresywny trening siłowy oparty na zasadach load management

Współczesne protokoły rehabilitacyjne akcentują progresywne obciążanie jako kluczowy element adaptacji tkanek.

Główne założenia:

• stopniowe zwiększanie zakresu ruchu w zgięciu i rotacji biodra,

• trening siły odwodzicieli, prostowników i rotatorów zewnętrznych,

• ćwiczenia wielostawowe (przysiad, martwy ciąg, wykroki) w kontrolowanym zakresie,

• monitorowanie bólu według modelu tolerancji (pain monitoring model).

Zastosowanie treningu siłowego o wysokiej jakości wykonania poprawia stabilność stawu biodrowego oraz zmniejsza kompresję struktur przednich.

2. Trening kontroli motorycznej i reedukacja wzorców ruchowych

Badania wskazują na zaburzenia kontroli miednicy i tułowia u pacjentów z FAI. Nowoczesna rehabilitacja obejmuje:

• trening stabilizacji lędźwiowo-miednicznej (core stability),

• ćwiczenia w zamkniętych łańcuchach kinematycznych,

• kontrolę dynamicznego koślawienia kolana,

• integrację ruchu biodra z pracą tułowia.

Wykorzystuje się progresję od ćwiczeń izolowanych do funkcjonalnych, z naciskiem na jakość ruchu i kontrolę ekscentryczną.

3. Terapia manualna w ujęciu neurofizjologicznym

Nowoczesne podejście do terapii manualnej traktuje ją jako metodę modulacji bólu i poprawy warunków do aktywnej terapii, a nie jako interwencję strukturalnie „korygującą”.

Stosowane techniki obejmują:

• mobilizacje stawu biodrowego (tylno-dolne, boczne),

• mobilizacje z ruchem (MWM),

• techniki tkanek miękkich,

• neuromobilizację w przypadku współistniejących objawów neurogennych.

Terapia manualna wykazuje największą skuteczność jako element wspomagający program aktywny.

4. Znaczenie indywidualizacji terapii

Aktualne wytyczne wskazują, że skuteczność rehabilitacji zależy od:

• stopnia zmian strukturalnych,

• poziomu aktywności pacjenta,

• współistniejących zaburzeń biomechanicznych,

• czasu trwania objawów.

Nie istnieje jeden uniwersalny protokół – kluczowe jest dostosowanie intensywności, objętości i rodzaju ćwiczeń do indywidualnej tolerancji obciążenia.

5. Edukacja pacjenta w FAI

Wyjaśnienie mechanizmu bólu:
FAI to zwiększony kontakt struktur kostnych w określonych zakresach ruchu (głębokie zgięcie, rotacja wewnętrzna). Zmiany w badaniach obrazowych nie zawsze oznaczają silny ból ani postęp uszkodzeń.

Ruch jest bezpieczny i potrzebny:
Odpowiednio dawkowana aktywność sprzyja adaptacji tkanek i poprawie funkcji.

Ćwiczenia w zakresie bezbólowym:
Trening powinien odbywać się w zakresie bez bólu lub w granicach tolerancji (najczęściej ≤3/10 NRS).

Zarządzanie obciążeniem (load management):
Stopniowa progresja intensywności i objętości ćwiczeń; monitorowanie reakcji bólowej do 24 h po wysiłku.

Unikanie prowokujących pozycji w fazie bólowej:
Ograniczenie głębokich przysiadów, długiego siedzenia w zgięciu biodra, ruchów skrajnych.

Rola ćwiczeń terapeutycznych:
Wzmacnianie mięśni pośladkowych i stabilizacji miednicy zmniejsza przeciążenia przedniej części biodra.

Redukcja lęku przed ruchem:
Niewielki, kontrolowany ból nie oznacza pogorszenia stanu stawu.

Realistyczne oczekiwania:
Poprawa zwykle wymaga 8–12 tygodni systematycznej pracy.

Współpraca i współdecydowanie:
Cele terapii ustalane wspólnie z pacjentem zwiększają skuteczność leczenia.

mgr Anna Madej, fizjoterapeuta SPORT-MED