Streszczenie

Uszkodzenie więzadła pobocznego przyśrodkowego (MCL, medial collateral ligament) należy do najczęstszych urazów aparatu więzadłowego kolana, szczególnie w populacji sportowców dyscyplin kontaktowych i osób aktywnych fizycznie. Celem pracy jest przedstawienie aktualnych zasad postępowania rehabilitacyjnego w zależności od stopnia uszkodzenia MCL, z uwzględnieniem faz gojenia tkanek, kryteriów progresji oraz powrotu do aktywności sportowej. Rehabilitacja w większości przypadków ma charakter zachowawczy i opiera się na wczesnej mobilizacji, kontroli obciążenia oraz progresywnym treningu stabilizacyjnym.

1. Wprowadzenie

Więzadło poboczne przyśrodkowe (MCL) jest jednym z głównych stabilizatorów biernych stawu kolanowego, przeciwdziałającym siłom koślawiącym (valgus) oraz rotacji zewnętrznej piszczeli. Urazy MCL występują najczęściej w mechanizmie koślawienia kolana z rotacją zewnętrzną podudzia, typowo w sportach takich jak National Football League (NFL), Ekstraklasa czy podczas zawodów organizowanych przez Fédération Internationale de Football Association (FIFA).

Uszkodzenia MCL często współistnieją z urazami innych struktur, m.in. więzadła krzyżowego przedniego (ACL) czy łąkotki przyśrodkowej. W literaturze podkreśla się jednak wysoką zdolność MCL do samoistnego gojenia, co warunkuje skuteczność leczenia zachowawczego w większości przypadków.

2. Klasyfikacja uszkodzeń MCL

Uszkodzenia MCL klasyfikuje się w trzystopniowej skali:

• Stopień I (naderwanie)– mikrouszkodzenia włókien, brak niestabilności klinicznej.
• Stopień II (częściowe zerwanie)– zwiększona wiotkość przy zachowanym końcowym oporze.
• Stopień III (całkowite zerwanie)– znaczna niestabilność przyśrodkowa bez wyraźnego oporu końcowego.

Stopień uszkodzenia determinuje czas i intensywność rehabilitacji oraz ewentualne wskazania do leczenia operacyjnego.

3. Fazy gojenia a plan rehabilitacji

Rehabilitacja powinna uwzględniać biologiczne fazy gojenia tkanek:

1. Faza zapalna (0–7 dni)
2. Faza proliferacyjna (1–6 tygodni)
3. Faza przebudowy (6 tygodni – 6 miesięcy)

Postępowanie terapeutyczne musi respektować procesy regeneracyjne, unikając nadmiernych obciążeń w fazie wczesnej.

4. Postępowanie rehabilitacyjne

4.1. Faza ostra (0–2 tygodnie)

Cele terapii:

• redukcja bólu i obrzęku,
• ochrona struktur więzadłowych,
• utrzymanie zakresu ruchu (ROM) w bezpiecznym zakresie.

Postępowanie:

• odciążenie kończyny (w zależności od stopnia urazu),
• orteza stabilizująca z kontrolą zakresu zgięcia,
• krioterapia i kompresja,
• ćwiczenia izometryczne mięśnia czworogłowego uda,
• mobilizacja rzepki,
• ćwiczenia czynne w zamkniętych łańcuchach kinematycznych (w ograniczonym zakresie).

W przypadku urazów I i II stopnia często dopuszcza się częściowe obciążanie już w pierwszych dniach po urazie.

4.2. Faza podostra (2–6 tygodni)

Cele terapii:

• odzyskanie pełnego zakresu ruchu,
• poprawa kontroli nerwowo-mięśniowej,
• stopniowe zwiększanie obciążenia funkcjonalnego.

Postępowanie:

• progresja ćwiczeń oporowych (szczególnie mięśni grupy kulszowo-goleniowej i przywodzicieli),
• trening propriocepcji (platformy sensomotoryczne),
• ćwiczenia stabilizacji dynamicznej,
• marsz progresywny → trucht (po spełnieniu kryteriów klinicznych).

Unika się nadmiernych sił koślawiących oraz ćwiczeń generujących rotację zewnętrzną podudzia pod obciążeniem.

4.3. Faza zaawansowana / powrotu do sportu (6–12 tygodni i więcej)

Cele terapii:

• przywrócenie symetrii siły mięśniowej,
• poprawa mocy i szybkości reakcji,
• przygotowanie do specyfiki danej dyscypliny sportowej.

Postępowanie:

• trening plyometryczny,
• ćwiczenia z nagłymi zmianami kierunku,
• trening ekscentryczny,
• testy funkcjonalne (single-leg hop test, Y-balance test).

Powrót do sportu powinien być oparty na kryteriach funkcjonalnych, a nie wyłącznie na czasie od urazu.

5. Leczenie operacyjne a rehabilitacja

Interwencja chirurgiczna rozważana jest w przypadku:

• izolowanych uszkodzeń III stopnia z istotną niestabilnością,
• urazów wielowięzadłowych,
• braku poprawy po leczeniu zachowawczym.

Rehabilitacja po leczeniu operacyjnym przebiega wolniej i wymaga ścisłej kontroli obciążeń.

Podsumowanie

Aktualne wytyczne podkreślają znaczenie wczesnej mobilizacji oraz indywidualizacji terapii. Nadmierna immobilizacja może prowadzić do osłabienia mięśniowego i zaburzeń propriocepcji. Jednocześnie zbyt agresywna progresja obciążeń zwiększa ryzyko przewlekłej niestabilności przyśrodkowej kolana.

1. Więzadło MCL wykazuje wysoką zdolność regeneracyjną, co sprzyja leczeniu zachowawczemu.
2. Rehabilitacja powinna być dostosowana do stopnia uszkodzenia oraz fazy gojenia.
3. Kluczowe znaczenie ma progresywny trening stabilizacji i kontroli nerwowo-mięśniowej.
4. Decyzja o powrocie do sportu powinna opierać się na kryteriach funkcjonalnych, a nie wyłącznie na czasie od urazu.

mgr Anna Madej, fizjoterapeuta