Prawidłowa wydolność ruchu człowieka wymaga równowagi w długości i sile mięśniowej pomiędzy antagonistami (mięśniami przeciwstawnymi) otaczającymi dany staw. W prawidłowych warunkach, rozkład sił między antagonistami stwarza optymalne warunki mechaniczne, które są niezbędne do utrzymania elementów kostnych w środku stawu podczas ruchu; uznaje się to za prawidłową równowagę mięśniową. Z brakiem równowagi mięśniowej mamy do czynienia, gdy w danym segmencie ruchowym dochodzi do powstania dysbalansu pomiędzy mięśniami przeciwstawnymi np. z powodu zmniejszenia lub zwiększenia napięcia.
Spis treści:
Charakterystyka
Zaburzenia równowagi mięśniowej można scharakteryzować praktycznie dla każdego obszaru. Mogą się one odnosić do przeciwległych stron (prawej w porównaniu z lewą) lub do przodu i do tyłu (agonisty w stosunku do jego antagonisty).
W dysfunkcjach związanych z brakiem balansu mięśniowego bierze się najczęściej pod uwagę różnicę w długości mięśni i ich siłę. W większości zespoły bólowe układu mięśniowo-szkieletowego są spowodowane przez dysproporcje wydolności agonistów w stosunku do antagonistów lub nierównowagi mięśni otaczających staw.
Konsekwencje braku równowagi mięśniowej
Organizm zawsze podąża drogą najmniejszego oporu i jeśli mięsień jest zbyt mocno napięty lub wywiera znacznie większy nacisk na staw niż jego antagonista, to elementy wchodzące w skład tego połączenia stawowego mają tendencję do przemieszczania się w tym kierunku, a ograniczenie ruchowe zachodzi w kierunku przeciwnym.
Poniżej przykład mięśnia czworogłowego i mięśni kulszowo-goleniowych, które oddziałują na staw kolanowy poprzez wykonywanie przeciwnych ruchów kolana. W przypadku braku równowagi pomiędzy nimi może dochodzić do wywierania zbyt dużego nacisku na staw. Mocno przykurczony mięsień kulszowo-goleniowy (link do art. o mięśniach k-g) będzie uniemożliwiał prawidłowy ślizg stawowy, co prawdopodobnie doprowadzi do nadmiernego nacisku na rzepkę (http://www.sport-med.pl/leczenie/chondromalacja-rzepki) przez mięsień czworogłowy.
Przyczyny tego zjawiska
Istnieją dwie poznane do tej pory przyczyny zaburzenia równowagi mięśniowej. Pierwsza jest związana z zaburzeniami biomechanicznymi. Powtarzanie ruchów w jednym kierunku lub długotrwałe przyjmowanie statycznej pozycji mogą powodować zaburzenia równowagi mięśniowej.
Biomechaniczne przyczyny tych zaburzeń mięśniowych zostały spopularyzowane przez Kendall i Sahrmann.
Drugą przyczyną jest brak równowagi nerwowo-mięśniowej, którą tłumaczy się poprzez predyspozycje niektórych grup mięśniowych do większej podatności na wzrost napięcia lub osłabienie.
Koncepcja ta została spopularyzowana przez Jandę i opiera się na wzorcach ruchowych, które rozwijają się i ewoluują u każdego człowieka od urodzenia. Twierdzi się, że grupa mięśni tonicznych jest bardziej podatna na wzrost napięcia, natomiast grupa mięśni fazowych jest bardziej podatna na utratę siły.